Wycieczki są niezwykle istotnym elementem uzupełniającym program nauczania w szkole. Pozwalają poznać świat, zdobyć cenne doświadczenie oraz zweryfikować wiedzę zdobytą w klasie. Zasady organizacji wycieczek szkolnych określa nowe Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 25 maja 2018 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania przez publiczne przedszkola, szkoły i placówki krajoznawstwa i turystyki (Dz.U. z dnia 1 czerwca 2018 r.)

W myśl rozporządzenia organizacja i program wycieczki powinny być dostosowane do wieku, zainteresowań oraz potrzeb uczniów. Istotnym wyznacznikiem jest ich stan zdrowia, kondycja, sprawność fizyczna i umiejętności. Planując każdą wycieczkę należy pamiętać by program był odpowiednio dobrany do wieku dzieci i atrakcyjny a przed wszystkim bezpieczny. 

Zgodę na zorganizowanie wycieczki wydaje dyrekcja szkoły. Jeżeli wycieczka szkolna jest realizowana przez biuro podróży, to ono jest podwykonawcą a placówka jest stroną umowy zlecającą organizację imprezy turystycznej. – pod tym adresem przeczytasz więcej o korzyściach płynących ze współpracy z biurem podróży 

Ważnym etapem w przygotowaniu wycieczki szkolnej jest wypełnienie karty wycieczki – zawiera ona następujące informację: dane placówki, cel wycieczki (kraj, miasto/rejon, dane dotyczące trasy przejazdu), termin wycieczki, liczbę uczniów z wyszczególnianiem osób o specjalnych potrzebach, dane kierownika wycieczki, środek transportu oraz program wyjazdu. Najlepsze biura podróży zawsze przesyłają klientom odpowiednio wcześniej wymagane w karcie informacje. Kompletna karta powinna zostać przekazana i zatwierdzona przez dyrekcję szkoły, z której organizowany jest wyjazd. 

Przy wycieczkach zagranicznych dyrekcja szkoła zobowiązana jest poinformować organ prowadzący i organ sprawujący nadzór pedagogiczny o organizowaniu takiego wyjazdu. Zgłoszenie powinno być przekazane minimum dwa tygodnie przed datą planowanego wyjazdu do urzędu miasta lub urzędu gminy oraz do kuratorium. Osobną kwestią jest ubezpieczenie uczestników wycieczki, dzieci na czas trwania imprezy powinny być ubezpieczone od następstw nieszczęśliwych wypadków i kosztów leczenia za granicą. Warto także pomyśleć o ubezpieczeniu bagażu – zwłaszcza przy dłuższych wycieczkach zdarza się, że dzieci zgubią telefon lub aparat. Takie ubezpieczenie pozwoli pokryć koszt zakupu nowego po powrocie do kraju.

Nowe rozporządzenie wprowadza wymóg w kwestii języków obcych jakie mają obowiązek znać kierownicy wycieczek i opiekunowie. Co najmniej jedna osoba sprawująca opiekę nad dziećmi powinna biegle posługiwać się językiem obcym umożliwiającym porozumiewanie się w krajach tranzytowych i kraju docelowym. Jeżeli trasa wycieczki przebiega przez więcej niż jeden kraj to taka osoba nie musi znać wszystkich języków krajów, w których grupa będzie. Wystarczy, że zna ona dobrze tylko język angielski. Podczas imprez organizowanych przez biuro podróży to biuro zapewnia kompetentną osobę do prowadzenia wycieczki w postaci pilota. Zgodnie z prawem ma ona wszystkie uprawnienia oraz posługuję się biegle jeżykiem obcym wymaganym na trasie konkretnego wyjazdu.

Ważne, zgoda na udział w wycieczce ucznia niepełnoletniego zawsze jest wyrażana przez rodziców w formie pisemnej i powinna być dołączona do dokumentacji wycieczki!

Zawsze dyrekcje szkoły wyznacza kierownika i opiekunów wycieczki spośród pracowników pedagogicznych szkoły. W zależności od celu i programu wycieczki opiekunem może być także osoba niebędąca pracownikiem pedagogicznym szkoły, wyznaczona przez dyrektora szkoły np. rodzic, pełnoletni brat lub siostra ucznia. Warto pamiętać, że pilot wycieczki jak i przewodnik nie mogą pełnić roli kierownika wycieczki lub opiekuna. Ich dokładne zadania określa Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. (z późniejszymi zmianami) o usługach turystycznych i nie mogą być one łączone z wcześniej wymienianymi funkcjami. 

Pozostaje kwestia specjalnych wycieczek, a mamy tu na myśli: wycieczki górskie/trekkingi, spływy kajakowe, wspinaczkę, wycieczki rowerowe, survival... Zawsze za przeprowadzenie takiego wyjazdu muszą odpowiadać osoby z odpowiednimi uprawnieniami i licencjami. Warto pamiętać, że kierownik i opieka bierze udział razem z dziećmi w takich zajęciach. Dlatego tak ważny jest dobór kadry pod kątem konkretnej wycieczki!

Szkoła jako instytucja oświatowa może zlecić organizację imprezy turystycznej dla swoich uczniów biuru podróży, jednak należy wziąć pod uwagę, że wycieczka musi być zorganizowana zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa i trzeba skompletować niezbędne dokumenty z nią związane. 

Jakie formalności należy spełnić przed wysłaniem dzieci na wycieczkę? 

Dokumenty do Kuratorium 

Przy organizacji wycieczki szkolnej wymagane jest złożenie kompletu dokumentu do Kuratorium Oświaty. Niezbędne dokumenty do załatwienia sprawy to: zawiadomienie o wycieczce i imprezie zagranicznej (formularz nr 1), program pobytu i liczba uczniów biorących udział w wycieczce wraz określeniem ich wieku (formularz nr 2). Dodatkowo potrzebna jest lista podróżujących dla wycieczek w Unii Europejskiej (formularz nr 3) - dotyczy wyłącznie osób niebędących obywatelami państwa członkowskiego UE. Dokumenty te należy złożyć do co najmniej 14 dni przed planowanym wyjazdem do odpowiedniego Kuratorium. Obowiązek zawiadomienia organu prowadzącego i organu sprawującego nadzór pedagogiczny spoczywa na dyrektorze placówki. 

Podstawowe akty prawne 

Dyrektor szkoły podejmuje wszelkie decyzje i dokonuje formalności dotyczących organizacji szkolnych wycieczek w ścisłym odniesieniu do obowiązujących przepisów powszechnych, jak również zapisów statutu szkolnego wewnętrznego regulaminu szkolnego (procedura organizowania wycieczek) i możliwości finansowych wynikających z planu finansowego szkoły. 

Zasady organizowania wycieczek szkolnych wynikają z przepisów rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 8 listopada 2001 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania przez publiczne przedszkola, szkoły i placówki krajoznawstwa i turystyki (Dz. U. Nr 135, poz. 1516). Rozporządzenie to mówi o dopuszczalnych formach działania, jak i sposobie realizacji poszczególnych typów zajęć, w których uczniowie uczestniczą pod czujnym okiem opiekunów nauczycieli. Drugą najważniejszą podstawą prawną w tym przypadku jest rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 28 sierpnia 2014 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie warunków i sposobu organizowania przez publiczne przedszkola, szkoły i placówki krajoznawstwa i turystyki (Dz. U. z 2014 r. poz. 1150). Szczegółowe warunki i sposób wypełniania zadań szkoły reguluje też kilka innych aktów prawnych, z którymi warto się zapoznać, zwłaszcza: rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 6 maja 1997 r. w sprawie określenia warunków bezpieczeństwa osób przebywających w górach, pływających, kąpiących się i uprawiających sporty wodne (Dz. U. Nr 57, poz. 358); rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 21 stycznia 1997 r. w sprawie warunków, jakie muszą spełniać organizatorzy wypoczynku dla dzieci i młodzieży, a także zasad jego organizowania i nadzorowania (Dz. U. Nr 12, poz. 67 z późn. zm.); ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908 z późn. zm.) - ważne przepisy w zakresie organizacji wycieczek rowerowych; ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674 z późn. zm.) - w zakresie czasu pracy nauczycieli. 

Zgodnie z § 4 rozporządzenia z dnia 8 listopada 2001 r. organizowanie krajoznawstwa i turystyki przez szkoły i placówki dla uczniów i wychowanków może odbywać się w formach, takich jak: 

1) wycieczki przedmiotowe - inicjowane i realizowane przez nauczycieli w celu uzupełnienia obowiązującego programu nauczania, w ramach danego przedmiotu lub przedmiotów pokrewnych (np. wycieczka na lekcji historii do muzeum); 

2) wycieczki krajoznawczo-turystyczne - w których udział nie wymaga od uczestników przygotowania kondycyjnego i umiejętności specjalistycznych (np. wycieczki jednodniowe lub kilkudniowe realizowane zgodnie z przygotowanym w szkole planem wycieczek w ciągu roku szkolnego); 

3) imprezy krajoznawczo-turystyczne - biwaki, konkursy, turnieje itp.; 

4) imprezy turystyki kwalifikowanej i obozy wędrowne - w których udział wymaga od uczestników przygotowania kondycyjnego i umiejętności specjalistycznych, w tym posługiwania się specjalistycznym sprzętem; 

5) imprezy wyjazdowe - tj. zielone szkoły, szkoły zimowe (związane z realizacją programu nauczania). 

Pozostałe informacje dotyczące wycieczek i imprez zagranicznych dostępne są na stronie Kuratorium Oświaty.

Aby zapewnić dziecku bezpieczeństwo w czasie podróży należy kierować się przepisami, ale też własnym rozsądkiem. Filmy przedstawiające testy zderzeniowe pojazdów są przerażające, zwłaszcza jeśli w symulacji bierze udział dziecko podróżujące bez fotelika. Pokazują one jaka w tym przypadku ogromna może być skala uszkodzeń ciała. O ile rodzice z reguły prawidłowo dbają o ochronę zdrowia maluchów przewożonych samochodem, to kwestia podróżowania starszych dzieci autokarem budzi już sporo wątpliwości. W tym artykule udzielamy odpowiedzi na najczęstsze pytania związane z przewożeniem dziecka w autokarze. 

Czy dziecko musi siedzieć w foteliku jadąc autokarem? 

Obowiązująca obecnie ustawa "Prawo o ruchu drogowym" mówi o tym, że nie ma obowiązku podróżowania dzieci w foteliku ochronnym podczas jazdy autokarem - dotyczy to też dzieci poniżej 12 roku życia. Należy jednak mieć na uwadze, że jeżeli autokar posiada pasy bezpieczeństwa (wszystkie autokary międzynarodowe są wyposażone w pasy), wówczas jesteśmy zobowiązani do ich użycia. Jeżeli tego nie zrobimy, to policja przeprowadzająca kontrolę może ukarać nas mandatem. 

Dlaczego warto stosować fotelik w autokarze? 

Chociaż dziecko nie musi jechać w foteliku podczas wycieczki autokarowej, to jednak z pewnych powodów warto go stosować. Zwróćmy uwagę, że pasy bezpieczeństwa w autokarze są przygotowane do ochrony dorosłych, a więc ich przypięcie nie zapewnia małym dzieciom takiego samego poziomu bezpieczeństwa. Najmłodsi podróżnicy mogą po prostu wysunąć się z nich podczas zderzenia, a nawet może dojść do skręcenia karku. Zatem zachęcamy do stosowania fotelika w autokarze pomimo braku takiego obowiązku. Chodzi przede wszystkim o bezpieczeństwo, ale też fotelik zwiększy wygodę dziecka. Mały pasażer będzie zdecydowanie lepiej czuł się jadąc na siedzisku dostosowanym do jego wzrostu i wagi. 

Czy fotelik znajduje się na wyposażeniu autokaru? 

Jeżeli chcemy skorzystać z fotelika dla dziecka w autokarze, musimy pamiętać, że obsługa pojazdu nie ma obowiązku udostępnienia nam fotelika na życzenie. Foteliki dla dzieci nie są częścią standardowego wyposażenia autokaru, a zatem musimy samodzielnie zadbać o fotelik dla naszej pociechy. Możemy natomiast poprosić o pomoc kierowcy czy pilota wycieczki przy instalacji fotelika w autokarze.

Rozporządzenie Ministra Zdrowia dotyczące zasad żywienia i sprzedaży żywności dzieci i młodzieży w szkołach jest oparte na dobrych założeniach – pod względem kreowania w dzieciach prawidłowych nawyków żywieniowych. Jednakże z racji swojej restrykcyjności budzi szereg sprzeciwów. W związku z licznymi zapytaniami, czy normy te obowiązują także na wycieczkach szkolnych, koloniach i obozach sportowych, sprawę postanowiła wyjaśnić Polska Izba Turystyki.

Wykładania zgodna z prawem

Złożona w tym temacie interpelacja, pozwoliła na szczegółowe wyjaśnienie spornych kwestii. Jak podaje w niej Minister Zdrowia, jedzenie podawane na wycieczkach szkolnych, koloniach i obozach sportowych nie jest objęte zasadami rozporządzenia. Jednocześnie Minister Zdrowia zaapelował, by śniadania czy obiady podawane podczas obozów, wycieczek oraz innych form edukacji poza podstawową jednostką systemu oświaty propagowały zdrowe nawyki żywieniowe.

Co to oznacza w rzeczywistości? Organizowane przez nasze biuro podróży wyjazdy dla dzieci i młodzieży opierać będą się na rozsądnym i dobrze zbilansowanym jadłospisie, jednakże bez ścisłego trzymania się wytycznych Ministra Zdrowia. Dokładamy wszelkich starań, by oferowane posiłki odznaczały się doskonałym smakiem i odpowiednią wartością odżywczą. Jest to to możliwe dzięki współpracy z wyłącznie sprawdzonymi i renomowanymi obiektami hotelowymi i gastronomicznymi.

Odpoczynek od różnych ograniczeń

Warto zwrócić uwagę na to, iż czas obozów, kolonii, wyjazdów wakacyjnych i innych form wypoczynku powinien dawać wytchnienie i dobrze nastrajać np. do ponownego powrotu do szkoły. W związku z tym, mając na szczególnej uwadze dobro i zdrowie naszych podopiecznych staramy się zapewnić im poczucie beztroskiego i obfitującego w pełnię smaku wypoczynku. Trzymając się ściśle reguł wspomnianego rozporządzenia, było by to niezwykle trudne a nawet niewykonalne, szczególnie ze względu na mocne ograniczenia dopuszczalnych składników – z przyprawami i cukrem na czele. Rodzicu, nauczycielu – powierzając nam organizację wyjazdu dla swoich podopiecznych i zapewniacie im komfort, na który zasłużyli miesiącami ciężkiej nauki.

Z dnia na dzień pogoda coraz bardziej zachęca do podróży. Planując wycieczki szkolne lub wyjazdy firmowe warto rozważyć skorzystanie z usług biura podróży. Specjaliści pomogą zaplanować wymarzony wyjazd, zaproponują sprawdzone hotele, ciekawe atrakcje turystyczne oraz wybiorą komfortowy środek transportu. To są oczywiste plusy korzystania z oferty organizatorów turystyki. Do tych mniej oczywistych można zaliczyć:

• ubezpieczenie uczestników na czas trwania wycieczki, dla wyjazdów na terenie Polski jest to NNW, dla wyjazdów na terenie Europy obowiązkowe ubezpieczenie NNW, KL oraz dodatkowo bagażu,
• możliwość ubezpieczenia uczestników od kosztów rezygnacji z imprezy turystycznej, krótko mówiąc wycofując się z wyjazdu osoba otrzymuje pełen zwrot wpłaconych pieniędzy,
• w razie awarii autobusu, odwołania lotu, braku miejsc w hotelach, niedostępności atrakcji turystycznych to na biurze podróży ciąży odpowiedzialność sprowadzenia nowego autokaru, zmiany lotu oraz zaproponowania zastępczych atrakcji turystycznych.
• organizatorzy turystyczni posiadają gwarancje ubezpieczeniowe / bankowe, które zapewniają klientom powrót do kraju oraz zwrot pieniędzy w przypadku odwołania imprezy lub bankructwa biura.

Co warto sprawdzić przed wykupieniem wycieczki lub wczasów w biurze podróży?

• wpis biura do Centralnej Ewidencji Organizatorów Turystyki i Pośredników Turystycznych, rejestr dostępny jest bezpłatnie pod adresem turystyka.gov.pl
• czy biuro podróży posiada uprawnienia do organizacji wycieczek do wybranego przez nas kraju – informację o zasięgu działalności również znajdują się pod podanym wyżej adresem, 
• aktualną gwarancję ubezpieczeniową lub bankową organizatora turystyki – numer takiej gwarancji udostępni nam biuro.

Zawierając umowę dotyczącą wycieczki i wczasów z biurem podróży powinniśmy otrzymać:

• kopię umowy zgłoszenia udziału w imprezie turystycznej,
• regulamin i warunki uczestnictwa,
• program wyjazdu z wyszczególnieniem co zawiera cena wycieczki,
• warunki ubezpieczenia, którym jest objęty uczestnik wycieczki,
• potwierdzenie zapłaty zaliczki oraz całości należności za wybraną wycieczkę.

Pamiętaj, korzystając z oferty niezarejestrowanych firm i stowarzyszeń nie jesteś chroniony przez polskie prawo. Tym samym nie masz zapewnionego powrotu do kraju, zwrotu pieniędzy w przypadku wycofania się organizatora z realizacji wycieczki!

Z dniem 1 września 2014 r. weszły w życie istotne zmiany w Rozporządzeniu z dnia 8 listopada 2001 r. dotyczącego warunków i sposobu organizowania przez publiczne przedszkola, szkoły i placówki krajoznawstwa i turystyki.

Został dodany paragraf 13a, który informuje o tym, że kierownik wycieczki szkolnej może być jednocześnie opiekunem uczestników wycieczki. Takie połączenie funkcji wymaga jednak zgody dyrektora placówki, z której organizowany jest wyjazd.

Następną zmianą jest określenie wymagań odnośnie ubezpieczenia uczestników wycieczek szkolnych – paragraf 15. Zgodnie ze zmianami, obowiązkowemu ubezpieczeniu KL – kosztów leczenia i NNW – następstw nieszczęśliwych wypadków, podlegają wszyscy uczestnicy zagranicznych wycieczek szkolnych.

Podstawę prawną tych zmian znajdą Państwo w Dzienniku Ustaw 2014 poz. 1150. z dnia 29 sierpnia 2014 r.

Przy organizacji zajęć, imprez turystycznych i wycieczek liczbę opiekunów powinno ustalić się uwzględniając: wiek, możliwości psychofizyczne, stan zdrowia i ewentualną niepełnosprawność uczestników wyjazdu. Dodatkowo należy zwrócić uwagę na specyfikę zaplanowanych zajęć, program wycieczki oraz warunki w jakich wyjazd będzie się odbywał.

Obecnie Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach, nie precyzuje szczegółowo ilości opiekunów. Bazując na doświadczeniu naszych pilotów, przewodników oraz spotkaniach z osobami odpowiedzialnymi za organizację imprez turystycznych w różnych instytucjach, przygotowaliśmy ogólne zasady, które powinny Państwu pomóc w zaplanowaniu wycieczek dla podopiecznych.

WYCIECZKI – miejskie lub w łatwym terenie

1 opiekun na 15 dzieci np. wycieczka szkolna do Krakowa dla 40 uczniów powinna być nadzorowana przez 3 opiekunów i 1 kierownika wycieczki

WYCIECZKI – górskie, w trudnym terenie, turystyka kwalifikowana (wycieczki rowerowe, kajaki, żeglarstwo, wspinaczka, narty itp.)

1 opiekun na 5 – 10 dzieci np. piesza górska wycieczka po Tatrzańskim Parku Narodowym dla 40 uczniów powinna być nadzorowana przez 4 opiekunów, kierownika wycieczki i przewodnika tatrzańskiego

Proszę pamiętać o tym, że ilość opiekunów powinna zostać zwiększona gdy w wyjeździe biorą udział małe dzieci lub osoby niepełnosprawne.

Piloci wycieczek, przewodnicy, instruktorzy sportów według przepisów nie mogą pełnić roli opiekuna wycieczki! Ich zadania są specyficzne i wykraczają poza zadania opiekuna i kierownika wycieczki.

Od 1 września 2014 r. weszły w życie zmiany zezwalające na połączenie funkcji kierownika wycieczek szkolnych z opiekunem, wymaga to jednak pisemnej zgody dyrektora placówki, z której organizowany jest wyjazd.

Zorganizowana wycieczka ma być przede wszystkim bezpieczna i pozwolić poznać naszym podopiecznym uroki otaczającego nas świata. Osiągniemy to tylko poprzez dobrze zaplanowany program wyjazdu i dobranie odpowiedzialnej kadry opiekunów, pilotów i przewodników.

W razie jakichkolwiek pytań zapraszamy do kontaktu z naszym biurem.

Przepisy i akty prawne dotyczące zagadnienia organizacji wycieczek szkolnych wykorzystane w tym artykule:

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach.

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 8 listopada 2001 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania przez publiczne przedszkola, szkoły i placówki krajoznawstwa i turystyki.

Spotykamy się z dużą ilością pytań dotyczących aspektów prawnych organizacji wycieczek dla dzieci i młodzieży. W związku z tym postanowiliśmy napisać kilka krótkich artykułów, których celem będzie przybliżenie tych kwestii. Artykuły będą pojawiać się na naszej stronie internetowej oraz naszych profilach społecznościowych: Facebook, Google+ oraz Blogu.

Życzymy miłej lektury. W razie jakichkolwiek pytań zapraszamy do kontaktu z naszym biurem.